ΓΝΩΣΗ

ΓΝΩΣΗ

Παρασκευή, 23 Φεβρουαρίου 2018

''Πολιτιστική υιοθεσία''

Το θέατρο της Δωδώνης είναι ένα από τα μεγαλύτερα της αρχαιότητας με χωρητικότητα 15.000-17.000 περίπου θεατών. Οικοδομήθηκε στις αρχές του 3ου αι. π.Χ., επί βασιλείας Πύρρου (297-272 π.Χ.) και συνδέεται με την τέλεση των Ναίων, γιορτή προς τιμήν του Ναΐου Διός. Τα Νάια τελούνταν πιθανότατα κάθε τέσσερα χρόνια και περιλάμβαναν αγώνες γυμνικούς (αθλητικούς), δραματικούς (παραστάσεις τραγωδίας και κωμωδίας), πιθανότατα μουσικούς και ιππικούς καθώς και αρματοδρομίες.
Το θέατρο είναι χτισμένο σε φυσική κοιλότητα του εδάφους. Το υλικό δόμησης του κοίλου είναι κυρίως ο μικριτικός υπόλευκος ασβεστόλιθος αλλά εντοπίζεται και ο φαιός ασβεστόλιθος στην κατασκευή των παρόδων, της σκηνής και ορισμένων εδωλίων του κοίλου. Για τη δημιουργία μεγαλύτερου κοίλου (135 μ. διάμετρος) κατασκευάστηκε περιμετρικά αναλημματικός τοίχος με πύργους στην πρόσοψη που υπολογίζεται ότι κατά την αρχαιότητα ήταν τουλάχιστον κατά 10 μ. ψηλότεροι. Τέσσερις οριζόντιοι διάδρομοι χωρίζουν το κοίλο σε τρία τμήματα με 55 σειρές καθισμάτων (εδωλίων) συνολικά. Τα δύο κατώτερα τμήματα διαιρούνται με κλίμακες σε 9 κερκίδες και το ανώτερο σε 18. Οι πύργοι στα άκρα του κοίλου έφεραν κλίμακες για την προσέλευση και αποχώρηση των θεατών. Στο κατώτερο διάζωμα υπήρχαν καθίσματα για επίσημα και τιμώμενα πρόσωπα (προεδρία).
Η ορχήστρα, κατασκευασμένη με ένα κέντρο, έχει σχήμα ελλιπούς κύκλου (διαμ. 18,70 μ.). Στην περιφέρειά της υπάρχει οχετός αποχέτευσης ομβρίων υδάτων που οδηγούνται έξω από το θέατρο στο καρστικό υπέδαφος της περιοχής . Στο κέντρο διατηρείται η βάση του βωμού του Διονύσου (θυμέλη).
Η ορθογώνια σκηνή (31,20μ. Χ 9,10μ.) αρχικά είχε δύο τετράγωνα παρασκήνια και τέσσερις πεσσούς ενδιάμεσα για τη στήριξη ξύλινου προσκηνίου. Εκατέρωθεν ήταν οι είσοδοι στην ορχήστρα (πάροδοι). Μετά την καταστροφή των Αιτωλών (219 π.Χ.), η σκηνή αποκτά λίθινο προσκήνιο με 18 ιωνικά ημικιόνια και δύο βοηθητικά προσκτίσματα στα άκρα των παρασκηνίων. Στις παρόδους κατασκευάζονται δύο μνημειακά πρόπυλα με διπλές εισόδους από ιωνικούς ημικίονες. Τμήμα του σκηνικού οικοδομήματος προς τα νότια αποτελεί δωρική στοά με οκτάπλευρους στύλους , η οποία επικοινωνούσε με τη σκηνή με τοξωτή πύλη.
Στα χρόνια του Αυγούστου το θέατρο μετατράπηκε σε αρένα για θηριομαχίες και μονομαχίες. Στο κατώτερο τμήμα του κατασκευάστηκε τοίχος για την προστασία των θεατών, ο οποίος απέκοψε το προσκήνιο και τη σκηνή και δημιούργησε ωοειδή κονίστρα. Τα παρασκήνια μετατράπηκαν σε τριγωνικά δωμάτια φύλαξης ζώων, ενώ στο κέντρο του τοίχου της αρένας κατασκευάστηκε ορθογώνια κόγχη για καταφύγιο των αγωνιζομένων.
Γιώργος Σμύρης
Αρχιτέκτων- Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής Δωδώνη
ς

Τρίτη, 20 Φεβρουαρίου 2018

Ειρήνη-πόλεμος

 Ερωτήσεις Κατανόησης 
[Κείμενο 1] 
1. Γιατί η ειρήνη δεν είναι φυσική κατάσταση; 
Η ειρήνη δεν είναι φυσική κατάσταση, γιατί βασίζεται στην τήρηση κάποιων κανόνων, τους οποίους μαθαίνουμε σταδιακά. Οι κανόνες αυτοί μας κάνουν να σεβόμαστε τους άλλους, να συζητάμε τις απόψεις και τις διαφορές μας, να αντιδρούμε με βάση τη λογική κ.λπ. Αν δε γνωρίζαμε αυτούς τους κανόνες, θα οδηγούμαστε από τη φύση μας σε εχθρικές συμπεριφορές και σε καταστάσεις πολέμου. Προσπαθούμε, όμως, να διατηρήσουμε την ειρήνη, γιατί γνωρίζουμε από την ιστορία ή από προσωπική εμπειρία τις τραγικές συνέπειες του πολέμου. 
2. Ο συγγραφέας του άρθρου παραθέτει μερικές καθημερινές συμπεριφορές που θεωρεί ότι οικοδομούν την ειρήνη. Εσείς μπορείτε να σκεφτείτε άλλες συμπεριφορές από την καθημερινή ζωή που μπορεί να προετοιμάζουν τον πόλεμο; 
Τον πόλεμο προετοιμάζουν:
 • η μισαλλοδοξία και ο δογματισμός που καταργούν το διάλογο και τη συνεργασία • ο θρησκευτικός φανατισμός και ο εθνικισμός • οι διακρίσεις και ο ρατσισμός • η βία και η επιθετικότητα • το κυνήγι του χρήματος και της δόξας ως μοναδική επιδίωξη • ο διαλυτικός ανταγωνισμός μεταξύ των ανθρώπων • ο εγωισμός και η αδιαφορία απέναντι στους συνανθρώπους μας • η ανοχή μας απέναντι στην αδικία • η εκμετάλλευση των αδυνάτων. 
[Κείμενο 2] 
1. Ποια γνωστά σύμβολα αναγνωρίζετε στο σκίτσο; 
-Το περιστέρι με το κλαδί της ελιάς συμβολίζει την ειρήνη. -Οι πετρελαιοπηγές συμβολίζουν τον υλικό πλούτο. -Η θάλασσα συμβολίζει τη φύση. 
2. Γιατί στο σκίτσο αυτό παρουσιάζονται αλλοιωμένα;
 Όλα έχουν «λερωθεί» από το πετρέλαιο. Η θάλασσα έχει γίνει μαύρη, όπως έχει μαυρίσει και γενικότερα η φύση. Το λευκό περιστέρι, που θα έφερνε την ειρήνη με το κλαδί ελιάς, έχει «λερωθεί» και αυτό. Στέκεται μόνο του και φαίνεται κουρασμένο και απογοητευμένο. Ο άνθρωπος κυνηγά τον πλούτο και δεν ενδιαφέρεται για τους άλλους. Το περιστέρι δεν πρόκειται να φέρει την ειρήνη, γιατί η ψυχή του ανθρώπου και ολόκληρη η φύση έχουν λερωθεί από το «μαύρο χρυσό». Το πετρέλαιο κυβερνά τον κόσμο, τον λερώνει, τον μαυρίζει, προκαλεί πολέμους... 
[Κείμενο 3] 
1. Συνοψίστε σε δύο περιόδους λόγου τη μεταβολή των αριθμών και των μεγεθών που αφορούν τον πόλεμο από το Μεσαίωνα ως τις μέρες μας (πρώτη παράγραφος του κειμένου). 
• Στη διάρκεια του Μεσαίωνα κατά μέσο όρο το 2% των εμπολέμων έχαναν τη ζωή τους, ενώ στον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο το ποσοστό των απωλειών πολέμου αυξήθηκε κατακόρυφα, φτάνοντας το 40%. • Στον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο το ποσοστό άμαχου πληθυσμού που πέθανε ήταν το1/4 του συνολικού αριθμού των νεκρών, στο Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο αυξήθηκε στο1/2, και στους πολέμους της Ινδοκίνας έφτασε τα ¾.
2. Εκτός από την εξέλιξη της τεχνολογίας των όπλων, τι άλλο νομίζετε ότι συνέβαλε στην αύξηση της αγριότητας του πολέμου
Η σύγχρονη πολεμική ρητορική καλλιεργεί ρατσιστικές ιδέες, ενώ ο σύγχρονος τρόπος ζωής και οι πολλαπλές αναπαραστάσεις σκηνών βίας έχουν κάνει τους ανθρώπους αδιάφορους και απαθείς για τα προβλήματα των συνανθρώπων τους. Έχουν χάσει το συναισθηματισμό και την ευαισθησία τους και έχουν παραδοθεί σ’ έναν άγριο κόσμο πολεμικών πρακτικών. 
Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου (σ. 91) 
Ερώτηση Κατανόησης [Κείμενο 1] 
Ποια φθορά προκαλεί ο πόλεμος, κατά το Θουκυδίδη, στο ήθος και το λόγο των ανθρώπων; 
Η αγριότητα του πολέμου και ο δύσκολος αγώνας για την επιβίωση κάνει τους ανθρώπους σκληρούς και απάνθρωπους. Προσπαθούν με κάθε τρόπο να διεκδικήσουν ένα καλύτερο μέλλον και, όταν αποτυγχάνουν, γίνονται ακόμη πιο άγριοι. Για να δικαιολογήσουν και να εκλογικεύσουν αυτή τη συμπεριφορά τους παραποιούν το νόημα των λέξεων. Αποκαλούν δειλία τη λογική μετριοπάθεια και παλικαριά την αστόχαστη παλικαριά. Θεωρούν εξυπνάδα τις ραδιουργίες και υποψιάζονται ως εχθρό όποιον προσπαθεί να είναι αντικειμενικός.

Σάββατο, 17 Φεβρουαρίου 2018

Θυσία για την πατρίδα

Ο επιτάφιος λόγος του Περικλή
 34. Τον ίδιο χειµώνα οι Αθηναίοι, ακολουθώντας την πατροπαράδοτη συνήθεια, τέλεσαν δηµόσια την ταφή εκείνων που πρώτοι σκοτώθηκαν σε αυτόν τον πόλεµο. Η ταφή γίνεται µε τον ακόλουθο τρόπο. Φτιάχνουν µια σκηνή κι εκθέτουν τα οστά των νεκρών για δυο µέρες, κι ο καθένας φέρνει στον δικό του κάτι, αν θέλει. Κι όταν έρθει η ώρα της εκφοράς, αµάξια µεταφέρουν κυπαρισσένια φέρετρα, ένα για κάθε φυλή. τα οστά του καθενός είναι µέσα στο φέρετρο της φυλής του. Ένα όµως φέρετρο άδειο, στρωµένο, το µεταφέρουν στα χέρια. είναι των αφανών, εκείνων που τα σώµατα δε βρέθηκαν να τα σηκώσουν. Την εκφορά παρακολουθεί όποιος θέλει, πολίτης και ξένος. στον τάφο βρίσκονται και περιµένουν και γυναίκες από το συγγενολόι που στήνουν θρήνο. Τους αποθέτουν λοιπόν στο δηµόσιο νεκροταφείο, που βρίσκεται στο πιο ωραίο προάστιο της πόλης και σ’αυτό κάθε φορά θάβουν τους νεκρούς του πολέµου, εκτός από εκείνους που έπεσαν στο Μαραθώνα. εκείνων την παλικαριά την έκριναν ξεχωριστή και τους έκαµαν τον τάφο στον τόπο της µάχης. Κι όταν τους σκεπάσουν µε το χώµα, ένας άντρας ορισµένος από την πολιτεία, που και για πολύ συνετό τον ξέρουν κι επιβάλλεται µε το κύρος του, λέει γι’αυτούς τον επαινετικό λόγο που ταιριάζει. ύστερα φεύγουν. Έτσι γίνεται η ταφή. κι όσο κρατούσε ο πόλεµος, όσες φορές τους τύχαινε να’χουν νεκρούς, ακολουθούσαν τη συνήθεια. Γι’αυτούς λοιπόν τους πρώτους νεκρούς ορίστηκε να µιλήσει ο Περικλής του Ξανθίππου. Κι όταν ήρθε η ώρα, προχώρησε από τον τάφο σ’ένα βήµα καµωµένο ψηλό, για ν’ακούγεται όσο γινόταν πιο µακριά στο συγκεντρωµένο πλήθος, κι έλεγε στην ουσία τ’ακόλουθα. 
 35. «Οι περισσότεροι απ’αυτούς που έχουν µιλήσει εδώ ως τώρα επαινούν κείνον που πρόστεσε στην καθιερωµένη τελετή το λόγον τούτον, γιατί νοµίζουν πως είναι ωραίο να εκφωνείται για να τιµηθούνε στην ταφή τους οι νεκροί των πολέµων. Εγώ θα είχα τη γνώµη πως σε ανθρώπους που δείχτηκαν γενναίοι µε έργα, θα’ταν αρκετό µε έργα να δειχτούν κι οι τιµές, όπως αυτά που και τώρα βλέπετε ότι ετοιµάστηκαν µε τη φροντίδα της πολιτείας γύρω από τούτη την ταφή, και να µην κινδυνεύουν αν γίνουν πιστευτές οι παλικαριές πολλών από ένα µονάχα άντρα, αν µιλήσει καλά ή άσχηµα. Γιατί είναι δύσκολο να µιλήσει κανείς µε το σωστό µέτρο σε θέµα στο οποίο µε πολύ κόπο γίνεται πιστευτό ότι λέει την αλήθεια. Γιατί όποιος ξέρει καλά τα γεγονότα κι είναι ευνοϊκός ακροατής, θα θεωρήσει ίσως ότι λέγονται αυτά κάπως κατώτερα απ’όσα ξέρει και θέλει ν’ακούσει, κι όποιος πάλι δεν τα γνωρίζει, θα νοµίσει, από φθόνο, ότι µερικά είναι υπερβολές, αν τύχει κι ακούσει κάτι που ξεπερνά τη δύναµή του. Γιατί οι έπαινοι, όταν λέγονται για άλλους, είναι ανεχτοί µονάχα ως εκεί που καθένας νοµίζει ότι κι ο ίδιος είναι ικανός να κάµει κάτι απ’όσα άκουσε. για τα παραπάνω απ’τη δύναµή του, επειδή αµέσως τον πιάνει η ζήλια, δε δίνει πίστη. Αφού όµως οι πρόγονοι έκριναν πως έτσι αυτά είναι καλά, πρέπει κι εγώ, ακολουθώντας τη συνήθεια, να προσπαθήσω να ικανοποιήσω όσο µπορώ πιο πολύ, του καθενός σας την επιθυµία και τη γνώµη. 

Πέμπτη, 15 Φεβρουαρίου 2018

ναῦς < νέω (κολυμβώ), χείρ-χειρός(χέρι)

 Μεταπλαστά ουσιαστικά
ναῦς < νέω (κολυμβώ) < ινδοευρωπαϊκή (ρίζα) *néh₂us(θ. ναυ-, νη-, νε-)·




Ομόρριζες λέξεις:


ναύλος <αρχ. ὁ ναῦλος
ναύλωμα <ναυλώνω
ναυλώνω <μτγν. ναυλόω-ῶ < ναῦλος
ναύλωση <ναυλώνω
ναυλωτήριο <ναυλώνω
ναυλωτής <ναυλώνω
ναύτης <αρχ. ναύτης < ναῦς
ναυτόπουλο υποκορ. του ουσ. ναύτης
ναυτάκι υποκορ. του ουσ. ναύτης
ναυτία <αρχ. ναυτία < ναῦς
ναυτίαση <ναυτιώ
ναυτικός <αρχ. ναυτικός < ναύτης
ναυτιλία <αρχ. ουσ. ναυτίλος
ναυτιλιακός <ναυτιλία
ναυτίλος <αρχ. ναυτίλος < ναύτης
ναυτοσύνη <ναύτης
ναυτώνας <ναύτης




ναυαγός < ναῦς + ἄγνυμι "συντρίβω"
ναυαγῶ < ναυαγός

ναυάγιον < ναυαγία
ναύαρχος < ναῦς + ἄρχω
ναυαρχῶ < ναύαρχος
ναυαρχία < ναύαρχος
ναυαρχίς < ναύαρχος
ναύκληρος < ναύκραρος
ναυκληρία < ναύκληρος
ἐπίνειον < ἐπί + ναῦς-νεώς=Με τον όρο επίνειο χαρακτηρίζεται παράλια πόλη ή οικισμός με λιμάνι ή όρμο που εξυπηρετεί την εγγύτερη ηπειρωτική, συνήθως μεγαλύτερη, πόλη. Για παράδειγμα επίνειο της Αθήνας είναι ο Πειραιάς.


νεώσοικος < ναῦς + οἶκος
 νηολόγιο
νηοπομπή
Η χείρ
Ομόρριζα:
χειρουργός, χειριστής,  χειραφέτηση, χειρονομία, χειροδικώ χερούλι χειραφέτηση  απλόχερα χειραψία χειροπιαστό χειροκρότημα χειρίζομαι χειροποίητο χειρολαβή χειριστής χειροτεχνία χειρομάντιλο χειρόγραφο χειροτονία εγχείρηση χειροβομβίδα χειρουργείο αντίχειρας χειροκίνητη χειρωνακτική πρόχειρο διαχειριστής αριστερόχειρας χεροπόδαρα-χειροπόδαρα, ἐκεχειρία=σύνθετη λέξη από το ρήμα ἔχω και το ουσιαστικό χείρ, χειρός(=χέρι). Ἡ ἐκεχειρία προκύπτει από την ἐχε – χειρία, με ανομοίωση του πρώτου δασέος συμφώνου που γίνεται χ, γιατί δεν μπορούν δύο δασέα να συνυπάρξουν. Στην πραγματικότητα, το ουσιαστικό που εξετάζουμε προκύπτει από τη συγχώνευση σε μια λέξη δύο διαφορετικών,  του απαρεμφάτου ἔχειν και του χείρ, στην αιτιατική πληθυντικού χεῖρας. Συνεπώς ἐκεχειρία είναι το ἔχειν τὰς χεῖρας, το να συγκρατεί κανείς τα χέρια του, να σταματά, δηλαδή, να μετέχει σε εχθροπραξίες.



1.Βρείτε τις σύνθετες λέξεις των οποίων η σημασία σάς δίνεται. (Όλες οι λέξεις έχουν α΄ συνθετικό τη λέξη «ναυς»).

1. λιμάνι ή όρμος όπου επισκευάζονται πολεμικά πλοία: ναύσταθμος
2. κατασκευάζω σκάφος: ναυπηγώ
3. μάχη ανάμεσα σε δύο στόλους: ναυμαχία
4. λοστρόμος: ναύκληρος
5. ο ανώτατος βαθμός στην ιεραρχία του πολεμικού ναυτικού: ναύαρχος
6. επίσημο βιβλίο όπου εγγράφονται τα εμπορικά πλοία: νηολόγιο
7. ομάδα εμπορικών πλοίων που πλέουν μαζί: νηοπομπή
8. έρευνα που γίνεται σε εμπορικό πλοίο σε καιρό πολέμου: νηοψία
9. βύθιση ή προσάραξη και συντριβή ενός πλοίου: ναυάγιο
10. πλοίο που είναι επικεφαλής του πολεμικού στόλου: ναυαρχίδα
2. ναῦς, χείρ :Ποιες παράγωγες και σύνθετες λέξεις των παραπάνω ουσιαστικών γνωρίζετε;
3. Σχηματίστε προτάσεις με τις παρακάτω περιφράσεις: 
 τείνω χείρα βοηθείας ………………………………………………………………………………..
 δια χειρός  …………………………………………………………………………..
  συν Αθηνά και χείρα κίνει…………………………………………………………………………


Τρίτη, 6 Φεβρουαρίου 2018

Πώς να διαβάσω ένα κείμενο για να το καταλάβω;

Tα παιδιά πολύ συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν ένα κείμενο κι εμείς οφείλουμε, αντί να τους πυρπολούμε με το «τι» να τους μάθουμε το «πώς». 
Έχουμε, λοιπόν, ένα συνεχές κείμενο μπροστά μας. Ξεκινάμε να το διαβάζουμε. Κάποιες συμβουλές-τεχνικές ανάγνωσης που μπορούμε να ακολουθήσουμε είναι οι ακόλουθες:
  1. Να εστιάζω στη θεματική πρόταση κάθε παραγράφου. Μία καλά δομημένα παράγραφος θα πρέπει να έχει μια θεματική πρόταση που θα μου υποδείξει για ποιο θέμα θα γίνει λόγος στις λεπτομέρειες/σχόλια.
  2. Να σχηματίζω εικόνες στο μυαλό μου καθώς διαβάζω. Να στήνω φανταστικό θεατρικό σκηνικό στο νου μου και να θέτω τον εαυτό μου ως πρωταγωνιστή ή και σιωπηλό παρατηρητή.
  3. Να ρωτώ το κείμενο, να συμφωνώ ή να διαφωνώ μαζί του. Αν ρωτώ το κείμενο «τι λες σε αυτό το σημείο;», θα έχω εστιάσει την προσοχή μου σε ένα στοιχείο και θα περιμένω μια απάντηση του κειμένου στη συνέχεια. Αν διαφωνώ με το κείμενο και του λέω «Μα τι άποψη είναι αυτή; Πόσο παρωχημένη!», θα έχω εστιάσει στην ύπαρξη μιας άποψης, έστω και αν την αρνούμαι θα έχω καταλάβει τι λέει.
  4. Να φαντάζομαι τι μπορεί να αναφέρει η περίοδος που έπεται αυτής που διαβάζω. Αν αφιερώνω κάποια δευτερόλεπτα να αναρωτηθώ «Λες μετά από αυτό να μου πει ότι…», σημαίνει ότι κάνω μια υπόθεση. Στη συνέχεια θα δω αν η υπόθεσή μου έχει διαψευσθεί ή όχι. Όπως και να ΄χει, θα έχω εστιάσει στο θέμα πάνω στο οποίο έκανα την υπόθεσή μου και άρα θα το έχω καταλάβει.
  5. Υπογραμμίζω λέξεις-κλειδιά. Κλασική παλιά καλή τεχνική.
  6. Να κυκλώνω (ή να υπογραμμίζω με χρωματιστούς υπογραμμιστήρες) συνδετικές λέξεις για να καταλαβαίνω τη νοηματική σχέση που συνδέει τις περιόδους ή τις παραγράφους. Αν κυκλώσω ένα «επίσης», σημαίνει ότι το κείμενο μου είπε κάτι για ένα θέμα και τώρα θα μου πει άλλο ένα παρόμοιο, άρα έχω δύο στοιχεία σχετικά με αυτό το θέμα (π.χ. μου ανέφερε ένα αρνητικό του καταναλωτισμού και τώρα θα μου αναφέρει ένα δεύτερο). Αν έχω ένα «όμως», πρέπει να καταλάβω ότι το κείμενο μου είπε κάτι και τώρα θα παρουσιάσει κάποια αντίθεση. Αν έχω ένα «λοιπόν», έχω ένα συμπέρασμα σχετικά με κάτι που ειπώθηκε πριν κ.ό.κ.
  1. Βγάζω πλαγιότιτλους από κάθε παράγραφο ή νοηματική ενότητα.
  2. Προσπαθώ να κάνω σχεδιάγραμμα (με βελάκια, παυλίτσες κ.ά.). Σχεδιαγραμματοποιώντας τη γνώση έχω ευκολότερη πρόσβαση σε αυτή. Μαθαίνετε στα παιδιά να κάνουν σχεδιαγράμματα και να τα αξιοποιούν σε κάθε μάθημα που θα τα βοηθήσει, όχι μόνο στο καθαρά γλωσσικό.
Αυτές είναι κάποιες από τις τεχνικές που μπορεί να αξιοποιήσει οποιοσδήποτε για να κατανοεί ένα κείμενο. Φυσικά, μπορεί κάποιος να επιλέξει ορισμένες μόνο ή να τις συνδυάσει και με άλλες που έχει στο νου του. Το να διατυπώνουμε ρητά το πώς αξιοποιείται μια στρατηγική μάθησης είναι εξαιρετικά ευεργετικό για τους μαθητές (του σχολείου) και για καθέναν που είναι μαθητής σε κάτι.

Τρίτη, 23 Ιανουαρίου 2018

ΓΝΩΣΗ-ΑΓΝΟΙΑ

Ο μύθος του σπηλαίου του Πλάτωνα  παρουσιάζει τη σχέση των ανθρώπων προς τις βαθμίδες του πραγματικού κόσμου, σε συνάρτηση με τον βαθμό γνώσης που αυτοί κατέχουν.
Η κλιμάκωση τοποθετεί τη γνώση των δεσμωτών στο επίπεδο της εικασίας και της πίστεως, ενώ αυτοί που ανεβαίνουν στον επάνω κόσμο ανέρχονται στην γνωστική κατηγορία της διάνοιας, έχοντας τη δύναμη ν’ αντικρίσουν μόνο τα απεικάσματα των αντικειμένων.
Όσοι είναι οπλισμένοι με τη δύναμη της διαλεκτικής ατενίζουν τα ίδια πράγματα, συλλαμβάνοντας την υπόστασή τους. Αυτοί που μπορούν να δουν τον ίδιο ήλιο, είναι εκείνοι που μπορούν ν’ ατενίσουν την πηγή του Αγαθού, βρίσκονται, δηλαδή, στη γνωστική σφαίρα της νοήσεως.
Παρατηρείται πως η συνάντηση των ατομικών συνειδήσεων με τον κόσμο και η διαπίστωση της διαφοράς των δύο μεγεθών, είναι ανάλογη με τη διαπίστωση της διαφοράς των μερών της ίδιας συνείδησης, έτσι ώστε οι δεσμώτες του σπηλαίου να συμβολίζουν το κρυφό και ανεξερεύνητο κομμάτι του ανθρώπου, το οποίο θα πραγματοποιήσει τη σύζευξη το με το γνωστό μέρος μέσω της διαλεκτικής.

Ο μύθος είναι μια πολλαπλή αλληγορία. Μέσω αυτού ο Πλάτωνας αναπτύσσει τον δικό του κόσμο ιδεών. Αφενός, παραθέτοντας τα στοιχεία (βαθμίδες) που μπορούν να καταρτίσουν ένα δημοκρατικό κράτος, αφετέρου μέμφεται τη ζωή μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες όπου ο άνθρωπος οχυρώνεται σε ένα προσωπικό σύμπαν (το προσωπικό σύμπαν είναι η σπηλιά) με τους νόμους, τη θρησκεία και τους κανόνες αδιαφορώντας για την ευρύτητα του πνεύματος που υπάρχει έξω από αυτές τις συνθήκες (η ευρύτητα του πνεύματος είναι ο ήλιος που υπάρχει έξω από την σπηλιά και οι εντός της σπηλιάς φοβούνται να αντικρίσουν γιατί τα μάτια τους συνήθισαν στο σκοτάδι και άμα δουν το δυνατό φως του ήλιου –της αλήθειας- θα τυφλωθούν. Μάλλον φοβούνται ότι θα τυφλωθούν γιατί τυφλοί είναι μέσα. Είναι ο ίδιος φόβος που καλλιεργούν οι ιθύνοντες προς τους υποτακτικούς)
Δεσμώτες είναι οι ακαλλιέργητοι, απαίδευτοι, (όχι αμόρφωτοι όπως υποστηρίζουν πολλοί, ή αμόρφωτοι με την έννοια αυτών που έχουν μόνο τη μόρφωση του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος, χωρίς να έχουν κάνει τις προσωπικές αναζητήσεις) που έχουν αλυσοδεθεί από την παιδική τους ηλικία και βλέπουν μόνο το βάθος της σπηλιάς, τίποτε άλλο.
Γνωρίζουν μόνο την γνώση που τους έχουν υποβάλει.
Υπάρχουν και οι απελεύθεροι, ή οι φιλόσοφοι που μπορούν να δουν το φως και την έξοδο. Έχουν όμως να επιλέξουν για το αν θα οδηγήσουν τους συνανθρώπους τους στην αφύπνιση και έξω από την σπηλιά, ή θα χρησιμοποιούσουν την αδυναμία τους στην όραση τους για να τους εκμεταλλευτούν και να γίνουν ισχυροί.
Με το φως της σπηλιάς βλέπουν τις σκιές πάνω στα τοιχώματα και νομίζουν πως είναι τα ίδια τα πράγματα και όχι οι σκιές τους. Αλλά μπορεί να είναι και τα πάθη παραμορφωμένα, έτσι όπως παραμορφώνουν και τη ζωή.
Ο Πλάτωνας γράφοντας αυτό το μεγαλειώδες αλληγορικό έργο που είναι ενταγμένο στην «Πολιτεία» ως το έβδομο βιβλίο της, ακτινογραφεί την κοινωνία και τον άνθρωπο, τη φύση και τους νόμους. Στους αιώνες που πέρασαν από τότε που γράφτηκε δοθήκαν δεκάδες ερμηνείες, αλλά αυτό που μένει κοινό σε όλους είναι το καταναγκαστικό σκοτάδι που επιβάλουν στους ανθρώπους από την ώρα που γεννιούνται ενταγμένοι σε μια κοινωνία που έχει ως δεδομένο την σκλαβιά .
Από την «Πολιτεία του Πλάτωνα» Εκδόσεις Κάκτος

Δευτέρα, 22 Ιανουαρίου 2018

Η χρήση τού κόμματος : Το συχνότερο σημείο στίξεως

Βασικός ρόλος τού κόμματος είναι να αποδίδει, όσο είναι εφικτό σε γραπτό κείμενο, τις παύσεις τού λόγου, αλλά και να χωρίζει διάφορα στοιχεία του. Ωστόσο, επειδή συνδέεται με τις παύσεις τής προφορικής ομιλίας, οι οποίες έχουν ποικίλο λειτουργικό ρόλο, συχνά παρατηρείται αβεβαιότητα ως προς τη χρήση ή τη θέση του.
Υπάρχει η τάση να τίθεται κόμμα σε σημεία τής πρότασης στα οποία θεωρείται ότι ο αναγνώστης πρέπει να σταματήσει για λίγο την ανάγνωση ή να προσέξει περισσότερο κάποιο τμήμα της. Αυτή η τάση, πάντως, προκαλεί την εντύπωση τής έλλειψης αρχών στη χρήση τού κόμματος, ότι ο γράφων μπορεί κατά το δοκούν να βάζει όπου κρίνει κόμμα, πράγμα που, στην εκπαιδευτική και εκδοτική τουλάχιστον πράξη, λειτουργεί εις βάρος τής δόμησης γραπτών κειμένων βάσει των αρχών τού γραπτού λόγου.
α) Χρησιμοποιούμε το κόμμα:
• μεταξύ στοιχείων σε ασύνδετο σχήμα:
Οι αλλαγές αυτές χρειάζονται σκέψη, συζήτηση, διαβούλευση και ωρίμαση.
Ο Παύλος, ο Ανδρέας, η Μαρία, η Ελένη και ο Φοίβος πήγαν μαζί διακοπές.
ΠΡΟΣΟΧΗ! Δεν βάζουμε κόμμα σε διαδοχικές λέξεις, όταν η μία προσδιορίζει την άλλη:
Το κακοσυντηρημένο επαρχιακό οδικό δίκτυο γίνεται αιτία πολλών ατυχημάτων.
Όμως: Έμεινε έγκλειστος σε έναν φτωχό, μίζερο, αφιλόξενο χώρο (εδώ τα επίθετα προσδιορίζουν το καθένα χωριστά το ουσιαστικό «χώρο», ενώ στο προηγούμενο παράδειγμα το «κακοσυντηρημένο» προσδιορίζει το «επαρχιακό οδικό δίκτυο» και το «επαρχιακό» προσδιορίζει το «οδικό δίκτυο»).
• μεταξύ προτάσεων που συνδέονται μέσω τού αλλά:
Το ζήτημα τής παιδείας απασχόλησε τα μέλη τής επιτροπής, αλλά η συζήτηση δεν οδήγησε σε λήψη αποφάσεων.
Δεν βάζουμε κόμμα όταν ο παραπάνω σύνδεσμος συνοδεύει ονοματική φράση:
Δεν μου απάντησε ο Γιάννης αλλά ο Γιώργος.
Τα ακόλουθα στοιχεία τοποθετούνται μεταξύ κομμάτων (όταν η αρχή ή το τέλος τους συμπίπτει με την αρχή ή το τέλος τής πρότασης, το κόμμα παραλείπεται):
• η δευτερεύουσα επιρρηματική πρόταση:
Αν δείτε καπνό από τη μεριά τού δάσους, ειδοποιήστε αμέσως την Πυροσβεστική.
Όταν αισθανθείς καλύτερα, θα πάμε εκδρομή στο νησί.
Δεν θέλει να έρθει στο μπαρ, επειδή νιώθει πολύ κουρασμένη.
Θα σου στείλω την αίτηση ηλεκτρονικά, για να τη συμπληρώσεις και να μου την επιστρέψεις.
• η επεξήγηση:
Κανείς από τους δύο υποψηφίους, τον Γιαννόπουλο και τον Πετράκη, δεν έχει τα απαιτούμενα προσόντα για τη θέση τού προϊσταμένου.
• η αναφορική πρόταση με το που ή το ο οποίος, όταν προσθέτει κάποιο στοιχείο στη λέξη στην οποία αναφέρεται (αυτή η πρόταση ονομάζεται μη περιοριστική ή πλεοναστική/προσθετική αναφορική πρόταση). Σημειώνεται ότι στον προφορικό λόγο η συγκεκριμένη πρόταση περικλείεται πάντοτε από παύσεις:
Πηγές τού Υπουργείου ανέφεραν χτες πως η υπόθεση, που φυσικά ερευνήθηκε σε βάθος, μπορεί να προκαλέσει πολιτικό σκάνδαλο.
• η κλητική προσφώνηση εντός τής πρότασης:
Γιατί, κυρία δήμαρχε, δεν αναφέρατε αυτό το πρόβλημα στον προεκλογικό σας αγώνα;
• η παρενθετική πρόταση:
Η κυβέρνηση, πρόσθεσε ο υπουργός, είχε από την αρχή επισημάνει τον κίνδυνο κοινωνικής αναστάτωσης.
• συχνά το προτασιακό ή το κειμενικό επίρρημα:
Χωρίς κανένα στοιχείο, λοιπόν, διαδίδεται ότι η ακτή έχει γίνει ορμητήριο λαθρεμπόρων.
Βεβαίως, η λύση αυτή είναι σαφώς οικονομικότερη.
Ευτυχώς, η οδική βοήθεια έφτασε πολύ γρήγορα.
Επίσης, το κόμμα χρησιμοποιείται:
• σε διαλογικό τμήμα λόγου, για να διαχωριστεί το προφορικό τμήμα (τι είπε κάποιος) από το περιγραφικό (ποιος είπε κάτι):
– Περάστε στο σαλόνι, είπε η οικοδέσποινα.
Δεν βάζουμε όμως κόμμα σε διαλογικά τμήματα που τοποθετούνται σε εισαγωγικά:
«Περάστε στο σαλόνι» είπε η οικοδέσποινα.
• στους αριθμούς για τη διάκριση των δεκαδικών ψηφίων:
Η μέση διάρκεια ζωής σε αυτή τη χώρα είναι 64,3 χρόνια.
Η τιμή τής αμόλυβδης βενζίνης έπεσε στο 1,524 ευρώ.
• στο αναφορικό ό,τι, όπου ονομάζεται υποδιαστολή:
Ο αέρας παρέσυρε ό,τι βρήκε μπροστά του.
β) Δεν χρησιμοποιούμε κόμμα:
• Στο ασύνδετο σχήμα, το τελευταίο υποκείμενο πριν από το ρήμα δεν παίρνει κόμμα:
Η άνοιξη, το καλοκαίρι, το φθινόπωρο, ο χειμώνας είναι οι εποχές τού έτους.
• Πριν από το και γενικά δεν μπαίνει κόμμα, επειδή το και συνδέει όμοιους όρους:
Η Ελλάδα, η Ιταλία και η Κύπρος θα συνεργαστούν σε εκπαιδευτικά θέματα.
Ο εισηγητής παρουσίασε και εξήγησε το σχέδιο ανάπλασης τής περιοχής.
Αυτός ο κανόνας όμως έχει γίνει αφορμή παρανοήσεων: δεν σημαίνει ότι όπου βλέπουμε και δεν μπορεί να προηγείται κόμμα. Πριν από το και δεν τίθεται κόμμα υπό την προϋπόθεση ότι συνδέει όμοιους όρους στη σειρά, χωρίς να παρεμβάλλεται τμήμα λόγου:
Ο υπουργός αναφέρθηκε εκτενώς στην οικονομική κρίση και έδωσε απαντήσεις για την πολιτική που θα ακολουθήσει.
Ο υπουργός αναφέρθηκε εκτενώς στην οικονομική κρίση, χωρίς να κάνει λόγο για ευθύνες, και έδωσε απαντήσεις για την πολιτική που θα ακολουθήσει.
Επίσης, κόμμα τίθεται πριν από το και, όταν αυτό ανήκει σε επιρρηματικές φράσεις (και μάλιστα, και δη), οι οποίες χρησιμοποιούνται, όχι για να συνδέσουν όμοιους όρους, αλλά για να προσθέσουν με έμφαση κάτι στα ήδη λεχθέντα:
Ζήτησε τα λεφτά του πίσω, και μάλιστα με τόκο!
• Δεν χωρίζονται με κόμμα οι φράσεις ή οι προτάσεις που εισάγονται με τα ούτε, είτε, μήτε:
Ούτε οι αγορές ούτε οι επενδυτές μπόρεσαν να διαμορφώσουν κοινή άποψη για την πορεία τού δολαρίου.
Είτε στη θάλασσα είτε στο βουνό οι διακοπές είναι πάντα ευχάριστες.
• Και οι μετοχικές φράσεις, όταν είναι σύντομες, δεν χωρίζονται με κόμμα:
Περπατούσε μασουλώντας λαίμαργα ένα μεγάλο σάντουιτς.
Όταν λειτουργούν ως εισαγωγή σε πρόταση, είναι εκτενείς ή λειτουργούν ως επεξηγήσεις ή επιρρηματικές προτάσεις, χωρίζονται με κόμμα:
Έχοντας απολέσει τα αποθεματικά τού Ταμείου μέσω χρηματιστηριακών επενδύσεων, η διοίκηση δεν μπορούσε πλέον να πληρώσει τις συντάξεις των ασφαλισμένων.
Γεώργιος Μπαμπινιώτης
«Σύγχρονη Σχολική Γραμματική για όλους»