ΓΝΩΣΗ

ΓΝΩΣΗ

Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η, γλώσσα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η
  1. Αξία γλώσσας:
    • Αποτελεί όργανο επικοινωνίας (ανταλλαγή ιδεών, πληροφορίες, ενημέρωση…).
    • Είναι ο κύριος φορέας της ανθρώπινης σκέψης, τις οργανώνει, τις μετατρέπει σε συγκροτημένο λόγο και τις  εκφράζει.
    • Αποτελεί μέσο έκφρασης συναισθημάτων.
    • Είναι παράγοντας κοινωνικοποίησης.
    • Συντελεί στην ανάπτυξη του πολιτισμού αφού η πνευματική δημιουργία στηρίζεται σ” αυτή.
    • Συμβάλλει στην επικοινωνία των λαών.
    • Παρέχει στο άτομο τη δυνατότητα να καλλιεργήσει και να αναπτύξει τη φιλομάθειά του.
    • Βοηθά στην βίωση και μετάδοση της παράδοσης και αναδεικνύεται σε φορέα μνήμης και ιστορίας , σε παράμετρο της εθνικής ταυτότητας και συνείδησης.
    • Η γλώσσα είναι μέσο εξατομίκευσης για έναν άνθρωπο. Φανερώνει την ιδιαιτερότητά του, το προσωπικό του ύφος και τον διαφοροποιεί από τη μάζα.
  2. Το γλωσσικό πρόβλημα:
    • Χαμηλή ποιότητα στο λόγο μας.
    • Υποβάθμιση της γλώσσας μας.
    • Κρίση που μαστίζει τη γλωσσική μας επικοινωνία.
  3. Στοιχειοθέτηση γλωσσικής υποβάθμισης (Προβλήματα γλώσσας):
    • Λεξιπενία, φτωχό λεξιλόγιο
        • Βαρβαρισμοί
        • Αδυναμία ακριβούς διατύπωσης, λόγος αποσπασματικός, άχρωμος και επίπεδος
        • Βωμολοχίες, ροπή προς τη χυδαιότητα
        • Περιορισμός ζωντανού προφορικού λόγου ( κωδικοποιημένη χρήση της γλώσσας)
        • Καταιγισμός ξένων λέξεων
        • Γλωσσικός λαϊκισμός (χρήση αργκό)
        • Χρήση greeklish
      1. Αίτια της κρίσης:
        • Η παιδεία έχει χάσει το ανθρωπιστικό της περιεχόμενο. Υπάρχει περιορισμός γλωσσικών μαθημάτων ενώ στο σύνολό της αυτή έχει γίνει καθαρά απομνημονευτική. Κακή οργάνωση γλωσσικής διδασκαλίας.
        • Η απομάκρυνση από την παράδοση που οδηγεί σε άκριτη υιοθέτηση ξένων λέξεων (παγκοσμιοποίηση).
        • Ο ρόλος της εικόνας (ΜΜΕ και κυρίως τηλεόραση) που απομακρύνει από το γραπτό λόγο και τη γνωριμία με τη γλώσσα ενώ προσφέρει συχνά χαμηλού γλωσσικού επιπέδου  ερεθίσματα.
        • Η μαζοποίηση και η συνθηματολογία (οι άνθρωποι μαζεύονται στις πόλεις και λειτουργούν ομοιόμορφα, χωρίς ταυτότητα. Δεν υπάρχει διάλογος).
        • Εκχυδαϊσμός  και εκβαρβαρισμός της γλώσσας στην πολιτική και στη διαφήμιση ,η οποία στηρίζει τη λειτουργία της και την αποτελεσματικότητά της στο λόγο – σλόγκαν και στη μηχανική επανάληψή του.
        • Η οικονομία του χρόνου.
      2. Μέτρα – Προτάσεις:
        • Αναβάθμιση της γλωσσικής διδασκαλίας στα σχολεία και σύνδεση της Νέας Ελληνικής με την Αρχαία γλώσσα.
        • Σωστή χρήση του λόγου των ΜΜΕ και ανάδειξη του Τύπου σε μέσου σωστής γλωσσικής αγωγής. Σχετικές εκπομπές για τη γλώσσα.
        • Δραστηριοποίηση των πνευματικών ανθρώπων αλλά και των ειδικών φορέων για τη γλωσσική καλλιέργεια.
        • Λήψη μέτρων  από την Πολιτεία για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας (π.χ δημιουργία βιβλιοθηκών).
        • Συμβολή της οικογένειας με την παροχή σωστών προτύπων και την προσπάθειά της να πείσει το παιδί να διαβάζει.
        • ΣΤΟΧΟΣ: Η γλωσσική ευαισθητοποίηση όλων μας!
      3. Γλωσσομάθεια: Η σπουδή της γλώσσας ξένων λαών.
        • Αναγκαιότητα:
          • Ανταγωνισμός σε παγκόσμιο επίπεδο.
          • Εκμηδένιση των αποστάσεων.
          • Ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας .
        • Σημασία της:
          • Πρακτικοί λόγοι επικοινωνίας.
          • Πνευματική καλλιέργεια ατόμου και ανάπτυξη κριτικής ικανότητας.
          • Εμβάθυνση σε όλους τους τομείς της γνώσης και στην ξένη βιβλιογραφία.
          • Αναγκαίο επαγγελματικό εφόδιο.
          • Γνωριμία με τον τρόπο σκέψης ,τη νοοτροπία, την κουλτούρα ενός λαού.
          • Γνωριμία του ανθρώπου με την εθνική του γλώσσα.

       

Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017

"Πολυτέλεια" η γλώσσα ή "αναγκαιότητα";


Γλῶσσα: πνευματικὴ «πολυτέλεια» ἤ ἀναγκαιότητα;
Μπορεῖ ἡ γλῶσσα ὡς σύστημα νὰ διέπεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς οἰκονομίας (γιὰ νὰ εἶναι κατακτήσιμη καὶ ἀνακλήσιμη), ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸ φάσμα τῶν νοημάτων που μπορεί να δηλώσει, τὴν ἔκταση, τὴν ποικιλία, τὶς ἀποχρώσεις, τὶς πολλαπλὲς δυνατότητες καὶ διαφοροποιήσεις προοπτικῆς τοῦ μηνύματος, ἡ γλῶσσα ἀποτελεῖ μιὰ πνευματική «πολυτέλεια» τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἔλλειψη αὐτῆς τῆς πολυτέλειας θὰ καταντοῦσε μιὰ ἰσοπεδωμένη καὶ ἐγγενῶς ἐξισωτικὴ ἀνθρώπινη ἔκφραση ποὺ θὰ μηδένιζε τὴν προσωπικότητα τοὺ ἀνθρώπου καὶ θὰ τὴν εὐτέλιζε σὲ μιὰ μηχανιστικὴ διεκπεραιωτικὴ μορφὴ ἐπικοινωνίας, ποὺ γιὰ ἄλλους λόγους (ὄχι ἰδεολογικοὺς) θὰ θύμιζε σὲ ἰσχνότητα περισσότερο τὴ «Νέα Ὁμιλία» τοῦ Orwell !
Στὴν πραγματικότητα ἡ «πολυτέλεια» αὐτὴ συνδέεται μὲ τὴ δυνατότητα ἐπιλογῶν στὴν ἐπικοινωνία μας, δηλ. μὲ τὴν ἐλευθερία τῆς σκέψης μας καὶ τὴ δυνατότητα πολλαπλῆς διαφοροποίησης, κλιμάκωσης καὶ ποικιλομορφίας τοῦ λόγου μας. Ἄρα δὲν μπορεῖ νὰ θεωρηθεῖ πολυτέλεια μὲ τὴ συνήθη ἔννοια τοῦ ἐπιπλέον, τοῦ περιττοῦ. Εἶναι χάρισμα καὶ ἀναγνωριστικὸ γνώρισμα τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἀπαραίτητη συνθήκη λειτουργίας τοῦ πνεύματός του, ἄρα τελικὰ ἀνάγκη καὶ ὄχι πολυτέλεια.
Ἔτσι λ.χ. ἡ ὕπαρξη συνωνύμων στὴ γλῶσσα ἢ ἡ δυνατότητα χρήσης (καὶ ἐπιλογῆς) περισσοτέρων συντακτικῶν καὶ μορφολογικῶν δομῶν δίνει ἄλλες διαστάσεις στὴν ἔκφραση, ἀλλάζει τὴν προοπτική, τὴν ὀπτικὴ γωνία τῆς δήλωσης τῶν λεγομένων ἀπὸ πλευρᾶς ὁμιλητῆ καί, γενικά, ἐνισχύει τὴν ποιότητα τῆς ἔκφρασης καὶ τοῦ λόγου. Γιατὶ ὅλες αὐτὲς οἱ δυνατότητες ἐπιλογῆς, ὅ,τι ὀνομάσαμε «πολυτέλεια», τελικὰ δηλώνουν διαφορετικὲς σημασιολογικὲς προσεγγίσεις, διαφορετικὲς ὄψεις, αντιλήψεις καὶ προοπτικὲς τοῦ γλωσσικοῦ μηνύματος, διαφορετικὲς μορφὲς τοῦ ὕφους τοῦ κάθε ὁμιλητῆ. Σὲ τελικὴ ἀνάλυση ἡ «πολυτέλεια» στὴ γλῶσσα ὑπηρετεῖ τὴ δημιουργικότητα τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴ δυνατότητά του νὰ οἰκοδομήσει τὴ δική του προσωπικὴ θέαση τῶν πραγμάτων, δηλ. τὴν ἐλευθερία του.
Ἄν δεῖ κανεὶς τὴ γλῶσσα ἀπὸ αὐτὴ τὴ σκοπιά, ὡς μοναδικὸ προνόμιο προσωπικῆς θέασης καὶ παρουσίασης τοῦ κόσμου καί, ὡς ἐκ τούτου, ὕψιστης καὶ οὐσιαστικῆς μορφῆς ἐλευθερίας, τότε ἡ γλῶσσα δὲν ἀποτελεῖ πολυτέλεια ἀλλὰ ἀναπότρεπτη ἀναγκαιότητα τῆς ἴδιας τῆς ὑφῆς τοῦ πνεύματος, ποὺ χωρὶς αὐτή θὰ ἦταν ἕνα φρικτὸ σύνολο πληκτικῶν ἐπαναλήψεων καὶ μιὰ αὐτόματη μηχανιστικὴ διαδικασία ἀφόρητης ὁμοιογένειας.
Γ. Μπαμπινιώτης

Κυριακή, 8 Οκτωβρίου 2017

Ο Ελύτηςγια την ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ, τη ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ και τη ΣΥΝΕΧΕΙΑ τής γλώσσας μας


«Ἡ πολυαιώνια παρουσία πάνω στά δώθε ἤ ἐκεῖθε τοῦ Αἰγαίου χώματα ἔφτασε νά καθιερώσει μιάν ὀρθογραφία, ὅπου τό κάθε ὠμέγα, τό κάθε ὕψιλον,ἡ κάθε ὀξεία καί ἡ κάθε ὑπογεγραμμένη, δέν εἶναι παρά ἕνας κολπίσκος, μιά κατωφέρεια, μιά κάθετη βράχου πάνω σέ μιά καμπύλη πρύμνας πλεούμενου, κυματιστοί ἀμπελῶνες, ὑπέρθυρα ἐκκλησιών, ἀσπράκια ἤ κοκκινάκια, ἐδῶ ἤ ἐκεῖ, ἀπό περιστεριῶνες καί γλάστρες μέ γεράνια. Εἶναι μιά γλώσσα μέ πολύ αὐστηρή γραμματική, πού τήν ἔφκιασε μόνος του ὁ λαός, ἀπό τήν ἐποχή πού δέν ἐπήγαινε ἀκόμη σχολεῖο. Καί τήν τήρησε μέ θρησκευτική προσήλωση κι ἀντοχή ἀξιοθαύμαστη, μέσα στίς πιό δυσμενεῖς ἑκατονταετίες. Ὥσπου ἤρθαμ’ ἐμεῖς, μέ τά διπλώματα καί τούς νόμους,νά τόν βοηθήσουμε. Καί σχεδόν τόν ἀφανίσαμε.»
 O. Ελύτης (Δημόσια και Ιδιωτικά) 

Κυριακή, 17 Σεπτεμβρίου 2017

«Ο θάνατος της ομιλίας»

Η ανθρώπινη επικοινωνία (σπηλαιογραφίες, γλώσσα) αναπτύχθηκε πριν από εκατομμύρια χρόνια εφόσον οι άνθρωποι ένιωθαν από νωρίς αυτήν την ανάγκη. Σήμερα η επικοινωνία παίζει μεγάλο ρόλο στη ζωή μας αφού ολόκληρη η καθημερινότητά μας εξαρτάται από αυτήν. Όμως με την πρόοδο της τεχνολογίας έχουν αλλάξει πολλά.  Οι διαπροσωπικές σχέσεις έχουν αντικατασταθεί με εικονίδια και διάφορες συνομιλίες στο facebook, viber, iMessage, whatsapp κτλ. Όλοι σκυμμένοι πάνω από μια οθόνη, πληκτρολογώντας ασταμάτητα σαν υπνωτισμένοι. Υπερβολή ή όχι… έτσι όπως πάμε, ο θάνατος της ομιλίας δεν είναι μακριά.
 Μια μικρού μήκους κινουμένων σχεδιών για την ποιότητα της επικοινωνίας σήμερα. Ο τίτλος της φυσικά «ο θάνατος της ομιλίας» τα λέει όλα.  https://vimeo.com/149520078

Τετάρτη, 13 Σεπτεμβρίου 2017

Μαθητές ξεναγούν μαθητές στα αρχαία θέατρα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΩΣΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

Για να ξεπεράσουμε τις όποιες δυσκολίες, πρέπει κατά τη συγγραφή της έκθεσης να λάβουμε υπόψη μας τα εξής:
  1. Πρέπει πρώτα απ΄ όλα να διαβάσουμε προσεκτικά το θέμα και να κατανοήσουμε τι ζητάει. Έτσι δε θα ξεφύγουμε απ΄ αυτό και δε θα οδηγηθούμε στην ανάλυση άσχετων ζητημάτων.
  2. Πρέπει επίσης να εντοπίσουμε σε ποιο επικοινωνιακό πλαίσιο μας ζητάει το θέμα να εντάξουμε το κείμενό μας. Αν μας ζητάει να γράψουμε άρθρο ή επιστολή ή ημερολόγιο ή κάποιο άλλο είδος κειμένου, πρέπει να προσαρμόσουμε αντίστοιχα την έκθεσή μας.
  3. Πριν αρχίσουμε τη συγγραφή της έκθεσης, καλό είναι να συγκεντρώσουμε το απαραίτητο γνωστικό υλικό(πληροφορίες, παραδείγματα, επιχειρήματα) που θα χρησιμοποιήσουμε κατά την ανάλυση του θέματος και να καταστρώσουμε ένα σχεδιάγραμμα, σ΄ αυτό θα ταξινομήσουμε το υλικό μας, θα βάλουμε τις ιδέες μας σε λογική σειρά και θα διακρίνουμε τις κύριες ιδέες βάσει των οποίων θα αναπτυχθούν οι παράγραφοι του κειμένου μας.
  4. Όσον αφορά το περιεχόμενο της έκθεσής μας, θετικά στοιχεία θεωρούνται:
    • Η ορθή σύλληψη του θέματος και η εύστοχη ανάλυσή του.
    • Η επαρκής ανάπτυξη του ερωτήματος ή των ερωτημάτων του θέματος.
    • Η αποφυγή της φλυαρίας, της ασάφειας, της περιττολογίας, των άσκοπων επαναλήψεων.
    • Τα επιχειρήματά μας να είναι ορθά και να αιτιολογούμε πλήρως τις απόψεις μας χωρίς να αφήνουμε νοηματικά κενά. Έτσι το κείμενό μας θα είναι πιο πειστικό.
    • Η τήρηση της συνοχής μεταξύ των παραγράφων αλλά και μεταξύ της Θ. Π κάθε παραγράφου και των λεπτομερειών που την αποτελούν.
    • Η επίτευξη της αλληλουχίας των νοημάτων(ο λόγος να ρέει φυσικά και αβίαστα).
    • Η τήρηση των αναλογιών μεταξύ των μερών της έκθεσης (ο πρόλογος και ο επίλογος δεν πρέπει να έχουν μεγαλύτερη έκταση από το κυρίως θέμα, όπου πέφτει και το κυρίως βάρος της ανάλυσής μας).
  5. Όσον αφορά την έκφραση, θετικά στοιχεία θεωρούνται:
    • Η σωστή ορθογραφία, σύνταξη και στίξη.
    • Η πρωτοτυπία και η αποφυγή κοινότοπων και τετριμμένων εκφράσεων.
    • Η αποφυγή πολύ μεγάλων προτάσεων που δυσχεραίνουν την κατανόηση των σκέψεών μας.
    • Η λιτή έκφραση και διατύπωση και η αποφυγή της προσπάθειας να εντυπωσιάσουμε με ηχηρές εκφράσεις και περίπλοκα ρητορικά σχήματα.

ΘΕΩΡΙΑ (ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ)
Τρόποι έναρξης θεματικής πρότασης: 
  • Λίγοι θα διαφωνούσαν με την άποψη ότι…
  • Είναι γνωστό ότι…
  • Δεν υπάρχει αμφιβολία…
  • Είναι κοινός τόπος…
  • Είναι γεγονός ότι…
  • Είναι ευρύτατα εδραιωμένη η άποψη…
  • Ελάχιστοι θα μπορούσαν να αρνηθούν…
  • Κατά κοινή ομολογία…
  • Αποτελεί πραγματικότητα το γεγονός ότι…
Τρόποι σύνδεσης θεματικής πρότασης με λεπτομέρειες:
  • Ειδικότερα…
  • Πράγματι…
  • Πιο συγκεκριμένα…
  • Αναλυτικότερα…
  • Αναντίρρητα…
  • Αρχικά / φυσικά / βέβαια…
  • Στην περίπτωση αυτή…
  • Είναι αλήθεια ότι…
  • Με αφετηρία τη θέση αυτή…
  • Κατά συνέπεια είναι ανάγκη…
  • Σε μία τέτοια περίπτωση…
  • Αυτό είναι ευνόητο, αφού…
Τρόποι έναρξης της κατακλείδας:
  • Αβίαστα, λοιπόν, συνάγεται το συμπέρασμα…
  • Συνοψίζοντας μπορούμε να επισημάνουμε…
  • Γίνεται, επομένως, εύκολα αντιληπτό…
  • Εύκολα, λοιπόν, μπορεί ο καθένας να συμπεράνει…
  • Εύκολα, λοιπόν, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα…
  • Συμπερασματικά, έχει καταστεί σαφές…
Εναρκτικές – μεταβατικές μεταξύ παραγράφων λέξεις:
  • Είναι περιττό να τονιστεί…
  • Είναι απαραίτητο να επισημανθεί…
  • Είναι χρήσιμο να τονιστεί επίσης…
  • Είναι φανερό ότι…
  • Προχωρώντας διαπιστώνουμε ότι…
  • Πολλοί θα συμφωνούσαν με την άποψη…
Αιτίες – Παράγοντες:
  • Τα βαθύτερα αίτια πρέπει να αναζητηθούν…
  • Το φαινόμενο αυτό συνδέεται άμεσα…
  • Αυτό που κυρίως ευθύνεται για την έξαρση…
  • Το πρόβλημα αυτό ανάγεται σε πολλά και σύνθετα αίτια…
  • Εξίσου σημαντικός παράγοντας για τη δημιουργία του φαινόμενου είναι…
  • Αναμφίβολα οι ρίζες του προβλήματος πρέπει να αναζητηθούν…
Συνέπειες:
  • Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα…
  • Ανυπολόγιστες, όμως, είναι οι επιπτώσεις…
  • Στις (θετικές ή αρνητικές) επιδράσεις συγκαταλέγονται…
  • Πέραν των άλλων πλήττεται σοβαρά και…
  • Ενδεικτικό της σοβαρότητας του προβλήματος είναι και…
Τρόποι αντιμετώπισης:
  • Το νοσηρό αυτό φαινόμενο θα αντιμετωπιστεί ριζικά, αν…
  • Επιτακτική προβάλλει η ανάγκη της άμεσης δραστηριοποίησης…
  • Αποφασιστικής σημασίας κρίνεται η συμβολή…
  • Σημαντικός είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει…
  • Σοβαρό βήμα για την επίλυσή του θα αποτελούσε και…
  • Πρωταρχικής σημασίας για τη λύση του προβλήματος είναι…

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η: Θέματα για συζήτηση και παραγωγή λόγου.

  1. Προσφορά ελληνισμού:
    • Θεμελίωση επιστημών (φιλοσοφία, μαθηματικά κ.α.).
    • Δημιουργία θαυμαστών έργων τέχνης.
    • Σύλληψη ιδέας Δημοκρατίας.
    • Ανθρωποκεντρικός πολιτισμός.
    • Αθλητικό ιδεώδες και ολυμπιακοί αγώνες.
    • Η ελληνική γλώσσα.
  2. Αντιφάσεις της σύγχρονης Ελλάδας: 
    • Υπερηφάνεια για το παρελθόν / προγονολατρία.
    • Προσκόλληση στην παράδοση / ξενομανία – μιμητισμός.
    • Φιλοξενία, ανθρωπιά / προσπάθεια εκμετάλλευσης των τουριστών.
    • Υπέροχα τοπία / καταστροφή φυσικού περιβάλλοντος, εμπορευματοποίηση,   τουριστική ανάπτυξη.]
  3. Προτερήματα Ελλήνων:
    1. Πνευματικά:
      • Αγάπη για ελευθερία
      • Φιλοπερίεργο πνεύμα
      • Φιλομάθεια
      • Ευφυΐα, ετοιμότητα πνεύματος
      • Καλαισθησία
    2. Ηθικά / Ψυχολογικά:
      • Ηρωικό φρόνημα (ανδρεία – λεβεντιά)
      • Καλοσύνη / γενναιοψυχία
      • Πνεύμα δικαιοσύνης
      • Αδούλωτο φρόνημα
    3. Κοινωνικά:
      • Φιλοξενία, εγκαρδιότητα
      • Αλτρουισμός / φιλαλληλία
      • Πρωτοβουλία / δημιουργικότητα
    4. Πολιτικά:
      • Φιλοπατρία
      • Θεμελίωση Δημοκρατίας
    5. Εθνικά:
      • Ηρωισμός
      • Διατήρηση παράδοσης
    6. Άλλα γνωρίσματα:
      • Θρησκευτικότητα
      • Εργατικότητα
      • «Ελληνικό δαιμόνιο»
  4. Ελαττώματα:
    • Ξενομανία / συναίσθημα κατωτερότητας
    • Επιπολαιότητα / έλλειψη τάξης, συστήματος, προγραμματισμού
    • Αρχομανία / εγωισμός / αλαζονεία
    • Απειθαρχία
    • Πονηριά με τάση προς την απάτη / συμφεροντολόγος – ατομιστής (Ο Έλληνας)
    • Ιστορική αμνησία
    • Διχόνοια
  5. Ορθή στάση Ελλήνων:
    • Ομόνοια, συνοχή
    • Εθνική αυτογνωσία
    • Συλλογική προσπάθεια και θέληση
    • Σεβασμός στο παρελθόν
    • Ενδυνάμωση πολιτιστικών στοιχείων / εθνική συνείδηση
    • Συνδυασμός ευρωπαικής και εθνικής ιδέας
    • Η Αντιφατική ταυτότητα των Νεοελλήνων από τον Κορνήλιο Καστοριάδη
    • Τα κεντρικά στοιχεία του Ελληνικού δράματος είναι, από τη μία μεριά, η τριπλή αναφορά που περιέχει για μας η παράδοση: αναφορά στους αρχαίους Έλληνες, αναφορά στο Βυζάντιο, αναφορά στην λαϊκή ζωή και κουλτούρα, όπως αυτή δημιουργήθηκε στους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου και κάτω από την Τουρκοκρατία.
      Από την άλλη μεριά, η αντιφατική και, θα μπορούσε να πει κανείς, ψυχοπαθολογική σχέση μας με τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, που περιπλέκεται ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι ο πολιτισμός αυτός έχει μπει εδώ και δεκαετίες σε μία φάση έντονης κρίσης και υποβόσκουσας αποσύνθεσης.
      Η διπλή και ταυτόχρονη αναφορά στην αρχαία Ελλάδα και στο Βυζάντιο, που αποτέλεσε το επίσημο «πιστεύω» του νεοελληνικού κράτους και του πολιτιστικού κατεστημένου της χώρας, οδήγησε και οδηγεί σε αδιέξοδο, κατά πρώτο και κύριο λόγο διότι οι δυο αυθεντίες που επικαλείται βρίσκονται σε διαμετρική αντίθεση μεταξύ τους.
      Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός ελευθερίας και αυτονομίας, που εκφράζεται στο πολιτικό επίπεδο στην πολιτεία ελεύθερων πολιτών που συλλογικά αυτοκυβερνώνται και στο πνευματικό επίπεδο με την ακατάπαυστη επαναστατική ανανέωση και αναζήτηση. Ο βυζαντινός πολιτισμός από την άλλη, είναι πολιτισμός θεοκρατικής ετερονομίας, αυτοκρατορικού αυταρχισμού και πνευματικού δογματισμού. Στο Βυζάντιο δεν υπάρχουν πολίτες, αλλά υπήκοοι του αυτοκράτορα, ούτε στοχαστές, μόνο σχολιαστές ιερών κειμένων.
      Η προσπάθεια συνδυασμού και συμφιλίωσης αυτών των δύο αυθεντιών λοιπόν, δεν μπορούσε παρά να νεκρώσει κάθε δημιουργική προσπάθεια και να οδηγήσει σε ένα στείρο σχολαστικισμό, όπως αυτός που χαρακτήριζε το πνευματικό κατεστημένο της χώρας επί ενάμισυ σχεδόν αιώνα μετά την ανεξαρτησία και που επαναλάμβανε τα χειρότερα μιμητικά στοιχεία του Βυζαντίου.
      Καθ’ όσο ξέρω, είμαστε ο μόνος λαός με μεγάλο πολιτιστικό παρελθόν που πρόσφερε στον κόσμο το γελοίο και θλιβερό θέαμα προσπάθειας τεχνητής επαναφοράς της γλώσσας που μιλιόταν πριν από 25 αιώνες. Ούτε οι Ιταλοί προσπάθησαν να ξαναζωντανέψουν τα λατινικά, ούτε οι Ινδοί τα σανσκριτικά. Και είναι εξίσου χαρακτηριστικό ότι ενώ η ∆υτική Ευρώπη, στους δυο περασμένους αιώνες εγέννησε δεκάδες λαμπρούς ελληνιστές, μόνο τρία ονόματα έχουμε που μπορούν να σταθούν αχνά στο ίδιο επίπεδο με αυτούς: Τον Κοραή, τον Βερναρδάκη και τον Συκουτρή -τον οποίο Συκουτρή οδήγησε χαρακτηριστικά σε αυτοκτονία ο φθόνος και το μίσος των κηφήνων τού εν Αθήνησι Πανεπιστημίου.
      Περηφανευόμαστε ότι είμαστε απόγονοι των αρχαίων, αλλά για να μάθουμε τι έλεγαν και τι ήταν οι αρχαίοι πρέπει να προσφύγουμε σε ξένες εκδόσεις και σε ξένες μελέτες. Αυτή η ίδια στάση έκανε ασφαλώς επίσης αδύνατη τη γονιμοποίηση της λαϊκής παράδοσης και την μεταφορά της στο χώρο της έντεχνης παιδείας, με εμφατική εξαίρεση την ποίηση.
      Αρκεί να σκεφθεί κανείς ότι ο τεράστιος μουσικός πλούτος της λαϊκής μουσικής σε μελωδίες, ρυθμούς, κλίμακες και όργανα, έμεινε νεκρός στα χέρια των νεοελλήνων συνθετών, όπως έμεινε άχρηστος και ο αρχιτεκτονικός και διακοσμητικός πλούτος της λαϊκής παράδοσης.
      Τέλος, αυτή η αναφορά στα δύο μεγάλα παρελθόντα, με τον αποστειρωτικό τρόπο που ετέθη, είναι στη ρίζα της σχιζοφρενικής μας σχέσης με τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, του συνδυασμού ενός κακομοιριασμένου αισθήματος κατωτερότητας και μιας ψωροπερήφανης και αστήρικτης αυθάδειας. Έτσι παίρνουμε από τους ξένους τις BMW, τις τηλεοράσεις, τα κατεψυγμένα, κ.λπ. χωρίς να μιλήσω για τα πακέτα Ντελόρ, και τους βρίζουμε για την υποδούλωσή τους στην τεχνική και στον ορθολογισμό τους. Πράγματα που η ∆ύση βέβαια δεν περίμενε τους νεοφώτιστους ελληνοορθόδοξους για να τα κριτικάρει και να τα καταγγείλει η ίδια, και που δεν απαλείφονται με μια ετήσια εκδρομή στο Άγιο Όρος».
      Κορνήλιος Καστοριάδης, διάλεξη στον Τριπόταμο Τήνου 20/08/1994.
      Ο Κορνήλιος Καστοριάδης (Κωνσταντινούπολη, 11 Μαρτίου 1922-Παρίσι, 26 Δεκεμβρίου 1997) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, οικονομολόγος, επαγγελματίας ψυχαναλυτής από το 1973 και διευθυντής σπουδών στην Ανώτατη Σχολή για τις Κοινωνικές Επιστήμες. Συγγραφέας του έργου «Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας», διευθυντής σπουδών στη Σχολή Ανωτέρων Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών του Παρισιού από το 1979, και φιλόσοφος της αυτονομίας, υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20ού αιώνα.